20 sierpnia Kościół katolicki wspomina św. Bernarda z Clairvaux – cysterskiego opata, mistyka i doktora Kościoła. Był jednym z najbardziej wpływowych ludzi Kościoła XII wieku. Choć wybrał życie monastyczne, jego głosu słuchali papieże, biskupi i władcy, a założone przez niego Clairvaux stało się jednym z najważniejszych ośrodków odradzającego się życia zakonnego w Europie.
Bernard urodził się około 1090 roku w Fontaine-lès-Dijon w Burgundii, w rodzinie szlacheckiej. Otrzymał staranne wykształcenie, poznając m.in. gramatykę, retorykę, Biblię, pisma Ojców Kościoła i autorów łacińskich. Około 1112 roku zdecydował się wstąpić do opactwa cystersów w Cîteaux. Nie uczynił tego jednak sam – pociągnął za sobą braci oraz grupę krewnych i przyjaciół.
Był to czas, gdy cystersi próbowali powrócić do bardziej surowego i prostego sposobu realizowania Reguły św. Benedykta. Ubóstwo, modlitwa, cisza, praca i rezygnacja z przepychu miały pomóc mnichowi skoncentrować całe życie na Bogu. Taki ideał odpowiadał młodemu Bernardowi.
Clairvaux – „jasna dolina”
Zaledwie kilka lat po wstąpieniu do klasztoru Bernard otrzymał niezwykle odpowiedzialne zadanie. W 1115 roku został wysłany wraz z grupą zakonników, aby założyć nowy klasztor. Powstał on w miejscu określanym później jako Clara Vallis – „jasna dolina”, czyli Clairvaux. Bernard został jego pierwszym opatem i kierował wspólnotą aż do swojej śmierci.
Opactwo szybko zaczęło przyciągać nowych kandydatów. Za życia Bernarda powstała rozległa sieć klasztorów związanych z Clairvaux. Podczas 38 lat jego posługi opackiej Clairvaux przyczyniło się do powstania lub włączenia 68 opactw filialnych. Rozwój ten odegrał ogromną rolę w ekspansji cystersów w średniowiecznej Europie.
Bernard był zwolennikiem surowości i prostoty również w architekturze i sztuce sakralnej. Krytykował nadmierne zdobienia klasztorów, jeśli jego zdaniem zamiast prowadzić mnichów do modlitwy, rozpraszały ich uwagę.
Mistyk miłości Boga
Mimo ogromnego zaangażowania w sprawy Kościoła centrum życia Bernarda stanowiły modlitwa i kontemplacja. Benedykt XVI podkreślał, że dla opata z Clairvaux największą siłą życia duchowego była miłość. Jego pisma wyrastały nie tylko z teologicznej wiedzy, lecz przede wszystkim z głębokiego doświadczenia wewnętrznego.
Szczególne miejsce w jego duchowości zajmował Chrystus. Bernard był również wielkim czcicielem Matki Bożej. Benedykt XVI określał go mianem „doktora maryjnego”, wskazując, że potrafił ukazywać Maryję jako wzór życia chrześcijańskiego i monastycznego.
Pozostawił po sobie liczne kazania, listy i dzieła teologiczne. Do najbardziej znanych należą traktaty O miłowaniu Boga, O łasce i wolnej woli, O stopniach pokory i pychy oraz liczne kazania do Pieśni nad Pieśniami.
Mnich, którego słuchała Europa
Bernard nie zamknął się jednak za murami klasztoru. Podróżował po Europie, angażując się w najważniejsze spory religijne i polityczne swoich czasów. Bronił autorytetu papiestwa, uczestniczył w rozwiązywaniu konfliktów wewnątrz Kościoła i podejmował polemiki teologiczne.
W 1129 roku uczestniczył w synodzie w Troyes, na którym zatwierdzono regułę templariuszy. Z zakonem rycerskim był związany również poprzez napisanie dzieła De laude novae militiae – „Pochwała nowego rycerstwa”.
Jednym z najbardziej znanych, ale i najbardziej kontrowersyjnych epizodów jego działalności było nawoływanie w 1146 roku do udziału w II wyprawie krzyżowej. Krucjata zakończyła się jednak klęską.
Jednocześnie podczas przygotowań do wyprawy Bernard zdecydowanie występował przeciw przemocy wobec Żydów. Kiedy kaznodzieja Rudolf podburzał ludzi do ataków na społeczności żydowskie, Bernard przeciwstawił się jego działalności i osobiście udał się do Niemiec. Pisał również, że Żydów nie wolno zabijać ani wypędzać.
W obronie wiary
Bernard angażował się również w najważniejsze debaty teologiczne epoki. Szczególnie głośny był jego konflikt z Piotrem Abelardem, jednym z najwybitniejszych intelektualistów XII wieku. Bernard obawiał się nadmiernego podporządkowania tajemnic wiary rozumowym spekulacjom. Spór zakończył się potępieniem części tez Abelarda na synodzie w Sens w 1140 roku.
„Doktor miodopłynny”
Bernard zmarł 20 sierpnia 1153 roku w Clairvaux. Zaledwie 21 lat później, w 1174 roku, papież Aleksander III ogłosił go świętym. W 1830 roku papież Pius VIII nadał mu tytuł doktora Kościoła. Bernard otrzymał również określenie Doctor Mellifluus – „Doktor miodopłynny”, odnoszące się do niezwykłego piękna i siły jego nauczania.
Święty Bernard pozostaje jednym z najważniejszych przedstawicieli chrześcijańskiej duchowości średniowiecza. Łączył życie kontemplacyjne z niezwykłą aktywnością publiczną. Mnich szukający ciszy w „jasnej dolinie” Clairvaux stał się człowiekiem, którego głos rozbrzmiewał w całej Europie.
Jego liturgiczne wspomnienie Kościół obchodzi 20 sierpnia. Św. Bernard jest patronem m.in. cystersów i pszczelarzy.
Tekst: Grzegorz Kozłowski | za: wikipedia.fr
