Wspominany 25 lutego święty Cezary z Nazjanzu nie był jedyną wybitną postacią swojego domu. Przeciwnie – pochodził z jednej z najbardziej niezwykłych rodzin pierwszych wieków chrześcijaństwa. W jednej kapadockiej rodzinie spotykają się: biskup, teolog nazwany „Teologiem”, święta matka, święta córka i wybitny lekarz – również czczony jako święty. Choć najwięcej świadectw i tekstów pozostawił po sobie św. Grzegorz, cała rodzina zapisała się w historii wcześnego chrześcijaństwa jako wierni świadkowie Ewangelii.
Św. Cezary – lekarz, który wybrał chrzest i ubogich
Caesarius z Nazjanzu urodził się w 330 r. Od młodości wyróżniał się talentem naukowym. Studiował w Cezarei Mazace, a następnie w Aleksandrii, gdzie szczególnie zasłynął jako wybitny student medycyny. Około 355 roku przybył do Konstantynopola i szybko zdobył renomę jako lekarz dworu cesarskiego – najpierw Konstancjusza II, a później Juliana Apostaty. Mimo prób pozyskania go dla odradzanego pogaństwa, pozostał wierny chrześcijaństwu. Za panowania cesarza Walensa został mianowany kwestorem Bitynii, obejmując odpowiedzialność za finanse i administrację prowincji, co świadczyło o ogromnym zaufaniu, jakim się cieszył.
Przełomowym momentem w jego życiu było trzęsienie ziemi w Nicei 11 października 368 roku, z którego ocalał. Wydarzenie to skłoniło go do przyjęcia chrztu. Wkrótce jednak zmarł nagle podczas epidemii, która wybuchła po katastrofie. Po jego śmierci część majątku została rozgrabiona, a to, co pozostało, rozdano ubogim. Został pochowany w Nazjanzie, a mowę pogrzebową wygłosił jego brat, Grzegorz, ukazując go jako wzór chrześcijanina żyjącego w świecie, lecz nie dla świata. Cezary pozostaje przykładem świętości świeckiej – człowieka nauki i administracji, który w decydującym momencie życia wybrał wierność Bogu ponad zaszczyty i wpływy.
Św. Grzegorz Starszy – ojciec, który przeszedł drogę nawrócenia
Grzegorz z Nazjanzu zwany starszym (ok. 276–374) pochodził z zamożnej rodziny w Kapadocji. Przed nawróceniem należał do hipsystarian – wspólnoty o charakterze żydowsko-pogańskim, czczącej „Najwyższego Boga” (Hypsistos).
To jego żona, św. Nona, przekonała go do przyjęcia chrześcijaństwa w 325 r. Po konwersji Grzegorz nie tylko wytrwał w wierze, ale stał się jej gorliwym świadkiem. Sfinansował budowę kościoła, a w 328 r. został wybrany biskupem Nazjanzu i pełnił tę funkcję aż do śmierci 1 stycznia 374 r.
Choć w pewnym momencie podpisał się pod ariańskim rozumieniem Trójcy, szybko odwołał to stanowisko. W historii zapisał się nie tylko jako biskup, lecz przede wszystkim jako patriarcha duchowej rodziny, która wydała troje świętych dzieci.
Św. Nona – matka, która ukształtowała świętych
Nonna z Nazjanzu to żona wspomnianego Grzegorza Starszego i matka trojga świętych. Pochodziła z pobożnej rodziny, lecz – jak pisał jej syn Grzegorz – przewyższała ich wszystkich gorliwością.
To ona doprowadziła męża do chrztu. Jej życie było przykładem cichej, ale konsekwentnej wiary. Św. Grzegorz Teolog pisał o niej:
„Choć w ciele była kobietą, duchem przewyższała wszystkich mężczyzn”.
Przeżyła męża oraz dwoje swoich dzieci i zmarła w 374 r. Syn wspominał także cudowne uzdrowienie matki w 351 r., gdy ciężko zachorowała i – według jego relacji – została uzdrowiona po widzeniu, w którym otrzymała od niego chleb naznaczony znakiem krzyża.
Nona jest klasycznym przykładem chrześcijańskiego macierzyństwa pierwszych wieków – jej świętość owocowała świętością dzieci.
Św. Gorgonia – „Diament”
Gorgonia z Nazjanzu była córką Grzegorza Starszego i Nonny. Wyszła za mąż za człowieka wpływowego w Pizydii (w źródłach występuje jako Alypius, Vitolian lub Meletius). Urodziła kilka dzieci, w tym córkę Alypanię.
Jej brat, św. Grzegorz z Nazjanzu, w mowie pogrzebowej nazwał ją „Wzorem chrześcijańskiej małżonki” oraz „Diamentem”.
Dwa razy w życiu doświadczyła cudownych uzdrowień. Po ciężkim wypadku, gdy została stratowana przez muły i doznała poważnych obrażeń, odmówiła pomocy lekarza, uznając to za niestosowne – według tradycji została uzdrowiona. W innym przypadku modliła się, namaszczając się elementami Eucharystii zmieszanymi ze łzami – i również odzyskała zdrowie.
Zmarła około 375 r. Jej życie było świadectwem świętości przeżywanej w małżeństwie i rodzinie.
Św. Grzegorz z Nazjanzu – Teolog i doktor Kościoła
Gregory z Nazjanzu (ok. 326/330–390/391), zwany Teologiem, należał do Ojców Kapadockich. Został biskupem Konstantynopola i odegrał kluczową rolę podczas Soboru Konstantynopolitańskiego, gdzie wprowadził do wyznania wiary sformułowanie o jednym Bogu istniejącym w trzech hipostazach.
Na soborze chalcedońskim nadano mu przydomek „Teolog” – tytuł wyjątkowy, przysługujący jedynie jemu i autorowi Ewangelii Jana.
Był wybitnym filozofem, retorem i poetą. Stworzył około 500 neologizmów, a jego teologia stała się fundamentem ortodoksji chrześcijańskiej. Pozostawił ponad 18 tysięcy wersów poezji i 44 mowy, które przez wieki stanowiły podręcznik retoryki w świecie greckim.
Jego nauka zdominowała rozwój teologii zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie.
Tekst: Grzegorz Kozłowski
Źródło zdjęcia głównego: Wikipedia
