Zmiana kalendarza z juliańskiego na gregoriański to jedno z najważniejszych porządków chronologicznych w dziejach Europy, które miało wpływ nie tylko na naukę i administrację, ale też na życie codzienne i religijne milionów ludzi. Reforma została wprowadzona w 1582 roku przez papieża Grzegorza XIII i – choć wydaje się dziś czymś oczywistym – wtedy była radykalnym przełomem.
Źródło problemu: niedokładność kalendarza juliańskiego
Do XVI wieku obowiązywał w Europie kalendarz juliański, wprowadzony przez Juliusza Cezara w 45 roku p.n.e. Jego zasada była prosta: rok trwa 365 dni, co cztery lata dodawany jest dzień przestępny. Jednak w rzeczywistości rok zwrotnikowy – czas, jaki Ziemia potrzebuje na pełen obrót wokół Słońca – trwa około 365,2422 dnia.
Kalendarz juliański liczył rok jako 365,25 dnia, co oznaczało, że co 128 lat jego odstępstwo od rzeczywistego roku astronomicznego sięgało jednego dnia. W XVI wieku różnica pomiędzy kalendarzem oficjalnym a pozycją Słońca wiosną wynosiła już 10 dni. Ten błąd rzutował zwłaszcza na wyznaczanie Świąt Wielkanocnych, które tradycyjnie zależą od faz księżyca i równonocy wiosennej.
Reforma Grzegorza XIII: jak to zrobiono
Aby skorygować narastające odchylenia, papież Grzegorz XIII powierzył astronomom reformę rachuby czasu. Najważniejszym efektem ich pracy było:
Skorygowanie daty kalendarzowej. Po 4 października 1582 roku w krajach katolickich natychmiast nastąpił dzień 15 października. Usunięto 10 dni, aby przywrócić równonoc wiosenną do daty bliskiej 21 marca, tak jak było to podczas ustalenia Soboru Nicejskiego w 325 roku.
Nowe zasady lat przestępnych to zgodnie z reformą, każdy rok podzielny przez 4 jest rokiem przestępnym,ale lata podzielne przez 100 nie są przestępne,wyjątkiem są lata podzielne przez 400 – te są przestępne.
Takie zasady zmniejszyły błąd rachuby do zaledwie jednego dnia na około 3300 lat.
Kalendarz gregoriański i jego adaptacja
Nowy kalendarz został ogłoszony bullą Inter gravissimas 24 lutego 1582 roku i natychmiast przyjęty w krajach katolickich, m.in. we Włoszech, w Hiszpanii, Portugalii i Polsce. Inne regiony Europy przyjmowały go stopniowo. Państwa protestanckie wahały się dłużej – np. Wielka Brytania dopiero w 1752 roku przeskoczyła z 2 września na 14 września, usuwając 11 dni. Rosja przyjęła kalendarz gregoriański dopiero po rewolucji październikowej – w 1918 roku. Grecja zmieniła go w 1923 roku.
Dziś kalendarz gregoriański jest powszechnie używany na całym świecie jako standardowy sposób liczenia dni w roku. Dzięki niemu jesteśmy bliżej rzeczywistego rytmu astronomicznego niż kilkaset lat temu. To przykład tego, jak papieska decyzja z końca XVI wieku wywarła trwały wpływ na życie całego świata.
