Procesje eucharystyczne, feretrony, ołtarze ozdobione młodymi brzózkami, dziewczynki sypiące kwiaty przed kapłanem niosącym monstrancję oraz barwne kwiatowe dywany należą do najbardziej charakterystycznych elementów uroczystości Bożego Ciała.
Czym jest uroczystość Bożego Ciała?
Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa, nazywana Bożym Ciałem, należy do najważniejszych świąt w Kościele katolickim. Obchodzona jest zawsze w czwartek, sześćdziesiąt dni po Wielkanocy i jedenaście dni po Zesłaniu Ducha Świętego.
Święto stanowi publiczne wyznanie wiary w rzeczywistą obecność Jezusa Chrystusa w Eucharystii. Wierni uczestniczą w uroczystej Mszy Świętej, a następnie w procesji eucharystycznej prowadzącej do czterech ołtarzy, przy których odczytywane są fragmenty Ewangelii i udzielane błogosławieństwo Najświętszym Sakramentem.
Jak narodziło się święto Bożego Ciała?
Początki uroczystości sięgają XIII wieku. Za inicjatorkę święta uznawana jest św. Julianna z Liège, augustianka, która według przekazów otrzymała objawienia zachęcające do ustanowienia osobnego święta ku czci Eucharystii.
W 1264 roku papież Urban IV bullą „Transiturus” rozszerzył obchody na cały Kościół. W Polsce uroczystość pojawiła się już w 1320 roku za sprawą biskupa krakowskiego Nankiera. Sto lat później została uznana za święto obchodzone we wszystkich kościołach kraju.
Procesja do czterech ołtarzy
Najważniejszym elementem obchodów jest procesja eucharystyczna. Kapłan niesie monstrancję pod baldachimem, a wierni podążają za Najświętszym Sakramentem. Przed baldachimem niesione są chorągwie, sztandary oraz feretrony przedstawiające świętych i sceny religijne.
Procesji towarzyszą śpiewy eucharystyczne, zapach kadzidła oraz dźwięki dzwonków. Szczególne miejsce zajmują dzieci pierwszokomunijne. Dziewczynki rozsypują płatki kwiatów na trasie przemarszu, tworząc symboliczny dywan dla Chrystusa obecnego w Eucharystii.
Feretrony i religijne symbole
W wielu parafiach do dziś zachowała się tradycja niesienia feretronów. Są to bogato zdobione obrazy, płaskorzeźby lub rzeźby świętych umieszczone w specjalnych ramach przeznaczonych do procesyjnego przenoszenia.
Dawne feretrony można oglądać w muzeach etnograficznych. Stanowią one świadectwo wielowiekowej tradycji procesji religijnych oraz działalności bractw i wspólnot parafialnych.
źródło: sdm.upjp2.edu.pl | Feretron z obrazami Matki Boskiej z Dzieciątkiem i Koronacji Marii; Parafia św. Urbana, Brzeszcze
Brzózki, wianki i dawne wierzenia
Ołtarze budowane na trasie procesji są tradycyjnie dekorowane młodymi brzózkami, gałązkami lipy i kwiatami. Dziś mają przede wszystkim znaczenie symboliczne, jednak dawniej przypisywano im również funkcje ochronne.
Po zakończeniu uroczystości wierni zabierali gałązki do domów i gospodarstw. Wtykano je na polach uprawnych, umieszczano pod strzechami lub przy wejściach do budynków gospodarczych. Wierzono, że chronią przed burzami, gradem, pożarami oraz innymi nieszczęściami.
Podobne znaczenie miały wianki wykonywane z aromatycznych ziół, takich jak macierzanka, mięta, tymianek czy rozchodnik. Przez całą oktawę Bożego Ciała pozostawały w kościele, a następnie trafiały do domów, gdzie miały zapewniać bezpieczeństwo rodzinie i gospodarstwu.
Kwiatowe dywany zachwycają wiernych
Jednym z najbardziej widowiskowych zwyczajów związanych z Bożym Ciałem jest układanie dywanów kwiatowych. Tradycja ta przetrwała szczególnie na Śląsku Opolskim oraz w centralnej Polsce.
Najbardziej znanym miejscem jest Spycimierz, gdzie mieszkańcy każdego roku tworzą kilkukilometrową trasę pokrytą misternymi kompozycjami z płatków kwiatów, liści, traw i naturalnych materiałów. Podobne tradycje można spotkać także w Kluczu, Olszowej, Zalesiu Śląskim, Zimnej Wódce czy w Katedrze Praskiej!
źródło: spycimierskiebozecialo.pl | Dywany kwiatowe w Spycimierzu
Zwyczaj ten nawiązuje do średniowiecznej tradycji dekorowania świątyń i tras procesyjnych kwiatami przekazywanymi przez królewskie ogrody.
Święto o religijnym i społecznym znaczeniu
Boże Ciało od wieków pełni nie tylko funkcję religijną. To także ważne wydarzenie społeczne integrujące lokalne wspólnoty. W procesjach uczestniczą parafianie, członkowie stowarzyszeń, strażacy, orkiestry oraz osoby występujące w strojach regionalnych.
W okresie zaborów i podczas rządów komunistycznych procesje stawały się również manifestacją przywiązania do wiary, tradycji i narodowej tożsamości.
źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe | Uroczystość Bożego Ciała w Warszawie celebrowana przez Prymasa Polski kardynała Stefana Wyszyńskiego
Żywa tradycja przekazywana kolejnym pokoleniom
Choć współczesne obchody Bożego Ciała mają przede wszystkim wymiar eucharystyczny, nadal można dostrzec w nich ślady dawnych zwyczajów ludowych. Kwiaty, zielone gałązki, wianki i procesje przypominają o wielowiekowej historii święta, które łączy chrześcijańską duchowość z bogactwem polskiej tradycji.
To właśnie połączenie religijnej głębi, piękna liturgii i lokalnych zwyczajów sprawia, że Boże Ciało pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych i barwnych świąt obchodzonych w Polsce.
Tekst: Maria Skonieczka
Źródło zdjęcia głównego: Narodowe Archiwum Cyfrowe | Procesja łowicka w Boże Ciało
