Święty Błażej z Sebasty (hiszp. San Blas) należy do grona najbardziej czczonych świętych starożytnego Kościoła. Tradycja przedstawia go jako lekarza, biskupa i męczennika, który oddał życie za wiarę w Chrystusa na początku IV wieku. Jego kult szybko przekroczył granice Armenii i objął zarówno chrześcijański Wschód, jak i Zachód.
Lekarz i biskup żyjący jak pustelnik
Święty Błażej był lekarzem oraz biskupem Sebasty w Armenii (dzisiejsze Sivas w Turcji). Prowadził życie pustelnicze w grocie na zboczu góry Argeus, pośród lasów. To właśnie tam znajdowała się jego nietypowa „siedziba biskupia”. Oddzielony od świata, trwał na modlitwie i służył potrzebującym, zachowując jednocześnie duchową więź ze swoją wspólnotą.
Męczeństwo w czasach prześladowań
Błażej pochodził z Cezarei Kapadockiej, ojczyzny św. Bazylego Wielkiego, św. Grzegorza z Nazjanzu, św. Grzegorza z Nyssy, św. Piotra z Sebasty, św. Cezarego i wielu innych. Był to niegdyś jeden z najbujniejszych ośrodków życia chrześcijańskiego. Błażej studiował filozofię, został jednak lekarzem. Po pewnym czasie porzucił swój zawód i podjął życie na pustyni. Stamtąd wezwano go na stolicę biskupią w położonej nieopodal Sebaście (wcześniej w Armenii, dziś Sivas w Turcji). Podczas prześladowań za cesarza Licyniusza uciekł do jednej z pieczar górskich, skąd nadal rządził swoją diecezją. Ktoś jednak doniósł o miejscu jego pobytu. Został aresztowany i uwięziony. W lochu więziennym umacniał swój lud w wierności Chrystusowi.
Cud z rybią ością i patron gardła
Najbardziej znana legenda o św. Błażeju opowiada o cudownym uratowaniu dziecka, które dławiło się ością ryby. To wydarzenie stało się podstawą tradycji błogosławienia gardeł, sprawowanego w Kościele katolickim 3 lutego, w dzień jego wspomnienia.
Od tej pory święty Błażej uznawany jest za patrona chorych na gardło oraz otolaryngologów. W ikonografii często przedstawia się go z dwiema skrzyżowanymi świecami, które do dziś wykorzystuje się w obrzędzie błogosławieństwa.
Rozwój kultu na Wschodzie i Zachodzie
Kult św. Błażeja bardzo szybko rozprzestrzenił się w Kościele. W średniowieczu w samym Rzymie istniało aż 35 kościołów pod jego wezwaniem. Na Zachodzie jego wspomnienie liturgiczne przypada na 3 lutego, natomiast w Kościołach wschodnich na 11 lutego.
Święty Błażej zalicza się do czternastu Świętych Wspomożycieli w tradycji katolickiej oraz do świętych anargyrów w Kościele prawosławnym, czyli tych, którzy leczyli bez pobierania zapłaty.
Patron miast i narodów
Święty Błażej jest patronem m.in. Paragwaju, wielu miejscowości w Hiszpanii oraz Dubrownika w Chorwacji. W tym mieście jego kult sięga co najmniej XII wieku. Doroczne obchody ku jego czci stały się jednym z najważniejszych elementów lokalnej tożsamości i w 2009 roku zostały wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.
Ikonografia św. Błażeja – co oznaczają atrybuty?
W sztuce i pobożności ludowej św. Błażeja przedstawia się z konkretnymi znakami. Każdy z nich podkreśla fragment jego historii lub sens jego patronatu.
- Dziecko dotykające gardła – nawiązanie do cudu uratowania dziecka, które dławiło się ością. To właśnie z tej tradycji wyrósł obrzęd błogosławienia gardła.
- Skrzyżowane świece – znak obrzędu błogosławienia gardeł. Często podkreśla się też bliskość daty 3 lutego z dniem po Ofiarowaniu Pańskim (Matki Bożej Gromnicznej).
- Grzebień/żelazne zgrzebło do czesania wełny – narzędzie męki, którym według tradycji rozszarpywano jego ciało.
- Palma męczeństwa – klasyczny symbol świętych męczenników.
- Mitra – znak biskupiej posługi.
- Róg, lew, dzik (świnia) – motywy spotykane w ikonografii i legendach lokalnych; w wielu regionach łączą się z opowieściami o jego opiece nad ludźmi i światem zwierząt.
Kiedy obchodzi się święto?
- 3 lutego – tradycja Kościołów zachodnich.
- 11 lutego – tradycja Kościołów wschodnich.
To rozróżnienie utrwaliło się w kalendarzach liturgicznych i do dziś porządkuje lokalne obchody.
Tekst: Grzegorz Kozłowski
Źródło zdjęci głównego: kulturaludowa
