Sobór Watykański II pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla współczesnego Kościoła. W środowej katechezie papież Leon XIV przypomniał, że dziś nie żyje już żadne pokolenie, które bezpośrednio uczestniczyło w obradach Soboru. Z tego powodu – jak podkreślił – odpowiedzialność za jego właściwe rozumienie spoczywa na kolejnych pokoleniach wierzących.
„Nie ma już wśród nas pokolenia, które brało udział w Soborze Watykańskim II. Właśnie dlatego tak ważne jest, abyśmy nie poznawali go poprzez pogłoski, uproszczenia czy ideologiczne interpretacje, lecz abyśmy wrócili do samych tekstów, ponownie je czytali, rozważali i pozwolili, by ich treść przemawiała do naszego dzisiejszego doświadczenia wiary” – mówił Ojciec Święty.
Papież zaznaczył, że rozpoczęty cykl katechez ma być nie tyle historycznym wykładem, ile duchową drogą odkrywania Soboru jako daru dla Kościoła.
Sobór jako łaska, która nie przemija
Leon XIV przywołał słowa św. Jana Pawła II, który nazwał Sobór Watykański II „wielką łaską” dla Kościoła XX wieku. Papież podjął tę myśl, rozwijając ją w szerokiej perspektywie:
„Sobór Watykański II nie jest zamkniętym rozdziałem historii. Jest łaską, która wciąż działa, ponieważ dotyka samego serca Kościoła: jego relacji z Bogiem, jego misji wobec świata oraz jego odpowiedzialności za głoszenie Ewangelii w zmieniających się czasach”.
Odwołując się do nauczania Benedykta XVI, Leon XIV podkreślił, że dokumenty soborowe nie straciły aktualności, lecz zyskały nową ostrość w obliczu wyzwań globalnego świata:
„Z upływem lat dokumenty Soboru nie utraciły swojej świeżości. Przeciwnie, zawarte w nich nauczanie okazuje się szczególnie doniosłe w świetle nowych potrzeb Kościoła i współczesnego, zglobalizowanego społeczeństwa, które często poszukuje sensu, a jednocześnie oddala się od źródeł nadziei”.
„Nie nazywam was sługami, lecz przyjaciółmi”
Centralnym punktem katechezy było rozpoczęcie refleksji nad konstytucją dogmatyczną Dei Verbum o Objawieniu Bożym. Papież uczynił kluczem interpretacyjnym słowa Jezusa z Ewangelii św. Jana (J 15,15):
„Już was nie nazywam sługami, bo sługa nie wie, co czyni jego Pan. Nazwałem was przyjaciółmi, albowiem oznajmiłem wam wszystko, co usłyszałem od Ojca Mego”.
Leon XIV podkreślił, że te słowa wyrażają samą istotę Objawienia chrześcijańskiego:
„Jezus Chrystus radykalnie przemienia relację człowieka z Bogiem. Nie jest to już relacja oparta jedynie na dystansie i lęku, ale relacja przyjaźni. Bóg nie ukrywa przed człowiekiem swojego serca, lecz odsłania je w swoim Synu i zaprasza nas do komunii życia z sobą”.
Objawienie jako dialog Boga z człowiekiem
Papież szeroko cytował konstytucję Dei Verbum, wskazując na jej dialogiczny charakter:
„Przez to objawienie niewidzialny Bóg w swojej wielkiej miłości przemawia do ludzi jak do przyjaciół i przestaje z nimi, aby zaprosić ich i przyjąć do wspólnoty z sobą”.
Następnie wyjaśniał:
„Objawienie Boże nie jest monologiem ani przekazem abstrakcyjnych prawd. Jest dialogiem. Bóg mówi, ponieważ chce być poznany, ale także dlatego, że chce nas włączyć w relację, w której słowo ma moc budowania komunii. Tam, gdzie nie ma słowa, relacja obumiera”.
Leon XIV zwrócił uwagę na różnicę między prawdziwym słowem a powierzchowną rozmową:
„Pogawędka zatrzymuje się na poziomie powierzchowności i nie tworzy więzi. Autentyczne słowo natomiast objawia to, kim jesteśmy. Kiedy Bóg do nas przemawia, objawia samego siebie jako sprzymierzeńca, który zaprasza nas do przyjaźni”.
Asymetria przymierza i tajemnica łaski
Ojciec Święty przypomniał, że przymierze Boga z człowiekiem pozostaje asymetryczne:
„Bóg jest Bogiem, a my jesteśmy stworzeniami. Ta różnica jest wyraźnie obecna na kartach Pisma Świętego i nie może zostać zniesiona ludzkim wysiłkiem”.
Jednocześnie podkreślił, że w Chrystusie ta asymetria zostaje przemieniona przez łaskę:
„Nie jesteśmy równi Bogu, ale sam Bóg czyni nas podobnymi do siebie w swoim Synu. W Jezusie Bóg staje się człowiekiem, aby uczynić nas swoimi dziećmi i przywrócić zerwany przez grzech dialog”.
Modlitwa jako przestrzeń przyjaźni
Leon XIV mocno zaakcentował znaczenie modlitwy w pielęgnowaniu tej relacji:
„Jeśli objawienie ma charakter dialogu, to pierwszą postawą, do której jesteśmy wezwani, jest słuchanie. Słuchanie Słowa Bożego, aby mogło ono przeniknąć nasze umysły i nasze serca”.
Dodał również:
„Jesteśmy wezwani do rozmowy z Bogiem nie po to, aby przekazać Mu to, czego nie wie, lecz aby objawić się nam samym. Modlitwa jest miejscem, w którym dojrzewa przyjaźń z Panem”.
Papież zaznaczył, że modlitwa liturgiczna i wspólnotowa ma pierwszeństwo, ponieważ to w niej sam Bóg wybiera słowo, którym do nas mówi, ale nie zastępuje ona modlitwy osobistej.
Przyjaźń z Bogiem – droga zbawienia
Na zakończenie katechezy Leon XIV skierował do wiernych jednoznaczne wezwanie:
„Jeśli Jezus wzywa nas, abyśmy byli Jego przyjaciółmi, nie pozostawiajmy tego apelu bez odpowiedzi. Przyjmijmy Go, pielęgnujmy tę relację, a odkryjemy, że właśnie przyjaźń z Bogiem jest naszym zbawieniem”.
Katecheza papieża stanowi mocne zaproszenie do ponownego odkrycia Dei Verbum nie tylko jako dokumentu soborowego, lecz jako żywego słowa Kościoła, które uczy, że Bóg wciąż mówi do człowieka – jak do przyjaciela.
Cykl katechez – Sobór Watykański II w świetle jego Dokumentów
I. Konstytucja dogmatyczna Dei Verbum
1. Bóg przemawia do ludzi jak do przyjaciół
Z Ewangelii według Świętego Jana
(J 15,15)
[Jezus powiedział do swoich uczniów:]
„Już was nie nazywam sługami, bo sługa nie wie, co czyni jego pan,
ale nazwałem was przyjaciółmi,
albowiem oznajmiłem wam wszystko, co usłyszałem od Ojca mego”.
Drodzy Bracia i Siostry, dzień dobry i witajcie!
Rozpoczęliśmy cykl katechez poświęcony Soborowi Watykańskiemu II. Dzisiaj zaczynamy zgłębiać Konstytucję dogmatyczną Dei Verbum o Objawieniu Bożym. Jest to jeden z najpiękniejszych i najważniejszych dokumentów zgromadzenia soborowego, a na wstępie może nam pomóc przypomnienie słów Jezusa: „Już was nie nazywam sługami, bo sługa nie wie, co czyni jego pan, ale nazwałem was przyjaciółmi, albowiem oznajmiłem wam wszystko, co usłyszałem od Ojca mego” (J 15,15). Jest to fundamentalny punkt wiary chrześcijańskiej, o którym przypomina nam Dei Verbum: Jezus Chrystus radykalnie przemienia relację człowieka z Bogiem, odtąd będzie to relacja przyjaźni. Dlatego jedynym warunkiem nowego przymierza jest miłość.
Św. Augustyn, komentując ten fragment Czwartej Ewangelii, podkreśla perspektywę łaski, która jako jedyna może uczynić nas przyjaciółmi Boga w Jego Synu (Homilie na Ewangelię św. Jana, homilia 86). Istotnie, starożytne motto brzmiało: „Amicitia aut pares invenit, aut facit” – „przyjaźń albo rodzi się między równymi sobie, albo ich takimi czyni”. My nie jesteśmy równi Bogu, ale sam Bóg czyni nas podobnymi do siebie w swoim Synu.
Dlatego, jak możemy zobaczyć w całym Piśmie Świętym, w Przymierzu istnieje początkowy moment dystansu, ponieważ pakt między Bogiem a człowiekiem pozostaje zawsze asymetryczny: Bóg jest Bogiem, a my jesteśmy stworzeniami. Jednakże wraz z przyjściem Syna w ludzkim ciele Przymierze otwiera się na swój cel ostateczny: w Jezusie Bóg czyni nas synami i wzywa nas, abyśmy stali się do Niego podobni w naszym kruchym człowieczeństwie. Naszego podobieństwa do Boga nie osiąga się zatem poprzez grzech i przekroczenie zakazu, jak Ewie sugeruje wąż (por. Rdz 3,5), lecz w relacji z Synem, który stał się człowiekiem.
Słowa Pana Jezusa – „nazwałem was przyjaciółmi” – zostały podjęte w Konstytucji Dei Verbum, która stwierdza:
„Przez to objawienie niewidzialny Bóg (por. Kol 1,15; 1 Tm 1,17) w swojej wielkiej miłości przemawia do ludzi, jak do przyjaciół (por. Wj 33,11; J 15,14–15) i przestaje z nimi (por. Ba 3,38), aby zaprosić ich i przyjąć do wspólnoty z sobą” (nr 2).
Bóg, o którym mówi Księga Rodzaju, już przestawał z prarodzicami, prowadząc z nimi dialog (por. Dei Verbum, 3); a kiedy wraz z grzechem ten dialog został zerwany, Stwórca nie przestaje starać się o spotkanie ze swoimi stworzeniami i raz po raz zawierać z nimi przymierza. W Objawieniu chrześcijańskim, kiedy to Bóg, aby nas odnaleźć, staje się ciałem w swoim Synu, dialog wcześniej zerwany zostaje definitywnie przywrócony: Przymierze jest nowe i wieczne, nic nie może nas oddzielić od Jego miłości. Objawienie Boże ma zatem dialogiczny charakter przyjaźni i – podobnie jak w przypadku doświadczenia ludzkiej przyjaźni – nie znosi milczenia, lecz karmi się wymianą prawdziwych słów.
Konstytucja Dei Verbum przypomina nam również o tym, że Bóg do nas przemawia. Ważne jest, aby dostrzec różnicę między słowem a pogawędką: ta ostatnia zatrzymuje się na poziomie powierzchowności i nie tworzy komunii między osobami, podczas gdy w autentycznych relacjach słowo służy nie tylko do wymiany informacji, ale także do ujawniania tego, kim jesteśmy. Słowo ma wymiar objawiający, który tworzy relację z drugim człowiekiem. W ten sposób, przemawiając do nas, Bóg objawia nam samego siebie jako Sprzymierzeńca, który zaprasza nas do przyjaźni z Nim.
W takiej perspektywie pierwszą postawą, którą należy pielęgnować, jest słuchanie, aby Słowo Boże mogło przeniknąć nasze umysły i nasze serca. Jednocześnie jesteśmy wezwani do rozmowy z Bogiem – nie po to, aby przekazać Mu to, co On już zna, ale aby objawić siebie nam samym.
Stąd wynika potrzeba modlitwy, w której jesteśmy wezwani do przeżywania i pielęgnowania przyjaźni z Panem. Dokonuje się to przede wszystkim w modlitwie liturgicznej i wspólnotowej, gdzie to nie my decydujemy, czego słuchać ze Słowa Bożego, ale to On sam przemawia do nas poprzez Kościół. Ponadto realizuje się to w modlitwie osobistej, która ma miejsce w głębi serca i umysłu. W ciągu dnia i tygodnia chrześcijanina nie może zabraknąć czasu poświęconego na modlitwę, medytację i refleksję. Tylko wtedy, gdy rozmawiamy z Bogiem, możemy również mówić o Nim.
Nasze doświadczenie podpowiada nam, że przyjaźnie mogą się rozpaść z powodu jakiegoś gwałtownego zerwania lub serii codziennych zaniedbań, które osłabiają relację, aż do jej utracenia. Jeśli Jezus wzywa nas, abyśmy byli przyjaciółmi, postarajmy się nie pozostawić tego apelu bez odpowiedzi. Przyjmijmy go, zadbajmy o tę relację, a odkryjemy, że właśnie przyjaźń z Bogiem jest naszym zbawieniem.
Pozdrowienie
Pozdrawiam serdecznie pielgrzymów polskich. Bóg traktuje nas jako swoich przyjaciół i zaprasza do poznawania Go przez modlitwę i udział w liturgii. Niech czas waszych ferii zimowych będzie okazją do odkrywania piękna przyjaźni ze Stwórcą oraz z naszymi braćmi i siostrami – przyjaciółmi w wierze. Wszystkim wam błogosławię!
Streszczenie katechezy Ojca Świętego
Jednym z najpiękniejszych i najważniejszych dokumentów Soboru Watykańskiego II jest Konstytucja dogmatyczna Dei Verbum o Objawieniu Bożym. Przypomina ona, że Chrystus przemienia relację człowieka z Bogiem w relację przyjaźni. Kiedy wraz z grzechem pierworodnym dialog z ludźmi zostaje zerwany, Stwórca przywraca go oraz zawiera z ludźmi nowe i wieczne przymierze, dzięki któremu nic nie może nas oddzielić od Jego miłości. Konstytucja Dei Verbum przypomina, że Bóg do nas przemawia, objawiając się jako Sprzymierzeniec i zapraszając do przyjaźni z sobą. Pielęgnujmy tę przyjaźń w modlitwie liturgicznej, wspólnotowej i osobistej, bo ona jest naszym zbawieniem.
Tekst: Grzegorz Kozłowski | Tekst przemówienia: vatican.va
Źródło zdjęcia głównego: Caritas Polska
