Oryginalne plany ataku na Europę Zachodnią, sprzęt wykorzystywany przez wywiad oraz pamiątki związane z generałem Ryszardem Kuklińskim można zobaczyć w Muzeum Zimnej Wojny na warszawskim Starym Mieście. O ekspozycji, jej historycznym znaczeniu i nowoczesnych formach zwiedzania opowiedział na antenie Radia Warszawa dyrektor placówki Filip Frąckowiak.
Muzeum Zimnej Wojny im. generała Ryszarda Kuklińskiego przedstawia konflikt między Wschodem a Zachodem przede wszystkim z perspektywy Polski i innych państw Europy Środkowo-Wschodniej. Ważną częścią wystawy jest historia polskiego oficera, który przekazywał Amerykanom tajne informacje dotyczące strategii i planów wojskowych Układu Warszawskiego.
Miejsce naznaczone historią
Muzeum mieści się przy ul. Jezuickiej 1/3, w podziemiach dawnego komisariatu Milicji Obywatelskiej. To właśnie w tym budynku został śmiertelnie pobity maturzysta Grzegorz Przemyk. W sali znajdującej się pod miejscem, w którym rozegrał się dramat, utworzono przestrzeń poświęconą ofiarom komunizmu.
Jej patronem został Grzegorz Przemyk, ale ekspozycja przypomina również ludzi prześladowanych i mordowanych przez reżimy komunistyczne w innych częściach świata. Jak podkreślał Filip Frąckowiak, w państwach komunistycznych nieustannie poszukiwano rzekomych wrogów systemu, wskazując ich wśród własnych obywateli.
Plany ataku na Europę Zachodnią
Do najważniejszych eksponatów należą oryginalne mapy sztabowe przedstawiające plany działań wojennych przeciwko państwom Europy Zachodniej. Muzeum pokazuje zarówno dokumenty polskiego Sztabu Generalnego, przekazane Amerykanom przez Ryszarda Kuklińskiego, jak i mapy sowieckie.
Centralne miejsce zajmuje mapa z 1964 roku, podpisana przez marszałka Związku Sowieckiego Andrieja Grieczkę. Dokument, opisany cyrylicą, przedstawia plan uderzenia na zachodnią część Europy. Zdaniem dyrektora muzeum mapy te są jednym z najważniejszych świadectw pozwalających zrozumieć militarny wymiar zimnej wojny.
Ekspozycja przypomina, że przez dziesięciolecia oba bloki przygotowywały się do możliwego konfliktu, prowadząc jednocześnie działalność wywiadowczą, propagandową, gospodarczą i polityczną. Bezpośrednie starcie między Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Sowieckim nie nastąpiło, jednak wojny i kryzysy związane z ich rywalizacją rozgrywały się w wielu regionach świata.
Medal i biurko Ryszarda Kuklińskiego
Wśród najcenniejszych pamiątek znajduje się Distinguished Intelligence Medal, który Ryszard Kukliński otrzymał po przybyciu do Stanów Zjednoczonych. Filip Frąckowiak zaznaczył, że eksponat udało się odnaleźć i pozyskać w USA.
Zwiedzający mogą zobaczyć także oryginalne biurko generała oraz komunikator „Iskra”, który służył mu do kontaktowania się z amerykańskim oficerem operacyjnym. Urządzenie było wówczas nowoczesnym rozwiązaniem, choć – jak po latach wspominał Kukliński – często się psuło i wymagało samodzielnych napraw.
Historia, której można dotknąć
Muzeum nie ogranicza się do tradycyjnych gablot i dokumentów. Wystawa wykorzystuje ponad 50 instalacji multimedialnych, w tym ekrany dotykowe, hologramy, kino i gogle wirtualnej rzeczywistości.
Zakładając gogle VR, zwiedzający mogą wcielić się w Ryszarda Kuklińskiego i wykonać tajną misję. Inna część ekspozycji pozwala spojrzeć przez peryskop sowieckiego okrętu podwodnego i poznać wydarzenia związane z kryzysem kubańskim, podczas którego świat znalazł się wyjątkowo blisko konfliktu nuklearnego.
W muzeum przedstawiono również historię oficera sowieckiego wywiadu Olega Pieńkowskiego oraz spotkanie statków kosmicznych Sojuz i Apollo. To ostatnie wydarzenie pokazuje hologram przedstawiający połączenie pojazdów i symboliczny uścisk dłoni członków obu załóg.
Specjalna ścieżka dla dzieci
Placówka została przygotowana także z myślą o rodzinach. Dzieci mogą otrzymać tablety i poszukiwać kodów QR rozmieszczonych w muzealnych korytarzach. Po ich zeskanowaniu poznają ciekawostki dotyczące zimnej wojny, a ukończenie całej trasy wiąże się z nagrodą.
Dyrekcja zapowiada również kolejne rozwiązania wykorzystujące nowe technologie. Jednym z nich ma być audioprzewodnik oparty na sztucznej inteligencji, któremu zwiedzający będą mogli zadawać pytania dotyczące poszczególnych elementów wystawy. Przygotowywana jest także miejska gra typu escape room. Szczegóły mają zostać przedstawione na przełomie lata i jesieni.
Muzeum Zimnej Wojny znajduje się przy ul. Jezuickiej 1/3 na warszawskim Starym Mieście. Zgodnie z aktualną informacją placówka jest otwarta od wtorku do piątku w godz. 11.00–16.00, a w soboty i niedziele od 11.00 do 18.00. Bilety można kupić na miejscu.
Tekst: Maria Skonieczka
