9 września obchodzimy Światowy Dzień FAS (Alkoholowego Zespołu Płodowego). Data została wybrana nieprzypadkowo – dziewiątki w dacie mają symboliczne znaczenie – 9 miesięcy ciąży bez alkoholu. Dzień ten bywa też nazywany Dniem Świadomości FAS. Jego organizatorzy chcą zwrócić uwagę na osoby borykające się z tą chorobą, ale też uwrażliwić wszystkich, szczególnie przyszłe matki, na nieodwracalne konsekwencje picia alkoholu w ciąży: wady wrodzone dziecka i późniejsze liczne problemy rozwojowe, wychowawcze i społeczne. Konsekwencje są nieodwracalne i dziecko boryka się z nimi przez całe życie, a przecież można im w 100% zapobiec poprzez całkowite unikanie alkoholu w czasie ciąży.
Alkohol dla rozwijającego się dziecka jest substancją toksyczną, powoduje uszkodzenie narządów, szczególnie układu nerwowego, mózgu, serca oraz twarzoczaszki. Kiedy kobieta ciężarna wypije alkohol, po 30-40 minutach przenika on przez łożysko do układu krwionośnego dziecka, którego wątroba jest jeszcze niedojrzała i nie potrafi metabolizować alkoholu, dlatego znajduje się on w organizmie dziecka o wiele dłużej niż u osoby dorosłej i powoduje uszkodzenia, prowadzące do poważnych nieprawidłowości rozwojowych, w tym do najcięższego zaburzenia, czyli FAS.
Co to jest FAS?
To termin kliniczny, oznaczający zaburzenie rozwojowe lub zespół wad wrodzonych u dzieci narażonych na działanie alkoholu w okresie przedporodowym, przejawiający się występowaniem następujących cech:
– mała waga i niski wzrost
– w czasie ciąży i po urodzeniu,
– anomalie w budowie twarzy: wydłużona i spłycona rynienka podnosowa, zwężona górna warga, skrócone szpary powiekowe,
– uszkodzenie ośrodkowego ukłądu nerwowego.
FAS jest uznawany za najcięższą i najbardziej jednoznacznie zdefiniowaną postać w spektrum FASD.
Co to jest FASD?
FASD (Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych) jest terminem szerszym, obejmującym szeroki zakres niekorzystnych skutków u osoby, której matka piła alkohol podczas ciąży. Obejmuje niepełnosprawności fizyczne, wady wrodzone, niedorozwój umysłowy, opóźnienia rozwoju psychicznego i fizycznego i zaburzenia zachowania. To termin ogólny, który obejmuje różne diagnozy kliniczne (w tym FAS). Używany on jest na określenie wszystkich uszkodzeń w rozwoju fizycznym i psychicznym dziecka, których powodem jest spożywanie alkoholu przez matkę w czasie ciąży.
W Polsce według szacunkowych danych Głównego Inspektoratu Sanitarnego rocznie rodzi się około 9000 dzieci z FASD (20 na 1000 dzieci). A Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom podaje, że FASD jest najczęściej występującym zaburzeniem neurorozwojowym u dzieci. Problem nie jest więc marginalny. Dlatego tak ważna jest świadomość, czym jest FASD. Tym bardziej, że można go całkowicie uniknąć – przez całkowitą abstynencję w ciąży (nie ma bezpiecznej dawki alkoholu w ciąży). Dla dzieci z FASD ważna jest wczesna i trafna diagnoza, która umożliwi wdrożenie szybkiej terapii, mogącej poprawić wyniki rozwojowe oraz pomóc zrozumieć rodzinom i nauczycielom potrzeby dziecka.
Jak wygląda terapia FAS?
Leczenie FAS nie prowadzi, niestety, do całkowitego wyzdrowienia – zmiany wywołane przez alkohol są trwałe i nieodwracalne. Ale dzięki terapii można złagodzić objawy i poprawić jakość życia dziecka. Leczenie trwa długo i wymaga współpracy różnych specjalistów: pediatry, neurologa, psychiatry, psychologa, logopedy, terapeuty zajęciowego.
Gdzie szukać wsparcia?
Jest wiele ośrodków i placówek medycznych oraz fundacji i organizacji pozarządowych zajmujących się diagnostyką oraz terapią FASD. W województwie mazowieckim są to m.in. Poradnia Wczesnej Diagnostyki i Terapii z Zakresu Zaburzeń FASD (działa przy SZPZLO Warszawa-Ochota), Projekt „Szanse i możliwości” (realizowany przez Fundację La Fontaine), który oferuje bezpłatne diagnozy psychologiczno-pedagogiczne oraz programy terapeutyczne dla rodzin z wybranych powiatów województwa mazowieckiego oraz FASD Point w Warszawie będące centrum wsparcia dla dzieci po prenatalnej ekspozycji na alkohol oraz ich rodzin.
Zadanie publiczne dofinansowane ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego. Zrealizowane w ramach Wojewódzkiego Programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii województwa mazowieckiego.
