Czy w świecie dronów, algorytmów i nowoczesnych technologii hasło „Bóg, honor, ojczyzna” wciąż ma realne znaczenie? Czy etos żołnierza i funkcjonariusza państwowego to tylko historyczna pamiątka, czy nadal fundament bezpieczeństwa państwa? O tym w audycji „Kalejdoskop historyczny” w Radiu Warszawa rozmawiali Marcin Bąk i płk prof. Mariusz Kuryłowicz, prorektor Akademii Wymiaru Sprawiedliwości.
Punktem wyjścia do rozmowy był Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych. To oni, mimo beznadziejnej sytuacji geopolitycznej po 1945 roku, pozostali wierni przysiędze złożonej Rzeczypospolitej. Ich postawa rodzi pytanie: skąd brała się ta niezłomność?
Czym jest etos?
Profesor Kuryłowicz wskazuje, że etos to zbiór wartości, norm i wzorów zachowań obowiązujących w danej wspólnocie. To styl życia i kanon decyzji, który kształtuje postawy człowieka. W przypadku służb mundurowych można mówić o etosie rycerskim – opartym na lojalności, odwadze i honorze.
Etos nie rodzi się sam. Kształtują go cztery filary: Wojsko i doświadczenie historyczne – świadomość zagrożeń i odpowiedzialności za państwo. Wiara i system wartości – fundament moralny, w tym dekalog. Rodzina – pierwsze miejsce, gdzie uczymy się dobra i zła. Edukacja – szkoła, która porządkuje wiedzę i wystawia wartości na próbę.
To właśnie te elementy budowały pokolenia II Rzeczypospolitej, z których wyrośli m.in. Żołnierze Wyklęci.
Patriotyzm a pieniądze
W rozmowie pojawił się także wątek przemian po 1989 roku. Czy w służbie zaczęły dominować kwestie finansowe? Profesor przyznaje, że stabilność materialna ma znaczenie, jednak nie może stać się jedyną motywacją.
Odwołując się do nauczania św. Jana Pawła II, wskazuje, że patriotyzm to umiłowanie tego, co ojczyste – historii, tradycji, języka i wspólnego dobra. Bez tej perspektywy służba traci sens.
Jeśli dobro i zło przestają być jednoznaczne, fundament służby publicznej zaczyna się chwiać.
Duch i sprawność
Etos to nie tylko sfera moralna. Wciąż istotne pozostaje przygotowanie fizyczne i gotowość do działania. W służbach mundurowych sprawność, systematyczność i szkolenie – także w zakresie użycia środków przymusu czy broni – budują pewność siebie i stabilność psychiczną.
„W zdrowym ciele zdrowy duch” – ta zasada nadal ma znaczenie. Nowoczesne technologie nie zastąpią charakteru i odporności człowieka.
Czym jest honor dziś?
Najbardziej dyskutowanym elementem hasła „Bóg, honor, ojczyzna” pozostaje honor. Dla profesora to dobre imię, godność osobista, wierność danemu słowu i odpowiedzialność za przysięgę.
Honor oznacza świadomość konsekwencji własnych decyzji. Oznacza, że przysięga nie jest formalnością, lecz zobowiązaniem.
W Akademii Wymiaru Sprawiedliwości – jak podkreśla rozmówca – młodzi kandydaci do służby są uczulani na wagę roty ślubowania. Przysięga ma być świadomym aktem, nie pustą deklaracją.
Tekst: Grzegorz Kozłowski
Źródło zdjęcia głównego: wikipedia
