W studiu Radia Warszawa gościła Marzena Kruk, dyrektor Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej. Rozmowa dotyczyła projektu „Archiwum Pełne Pamięci”, który od blisko dekady ratuje bezcenne dokumenty i pamiątki historyczne przed zapomnieniem, a często także przed zniszczeniem.
Projekt, który ratuje historię przed zapomnieniem
Projekt powstał z bardzo konkretnej potrzeby. W wielu polskich domach, na strychach, w piwnicach czy starych kufrach znajdują się dokumenty, listy, fotografie i przedmioty, które opowiadają historię nie tylko pojedynczych osób, ale całego narodu. Problem pojawia się wtedy, gdy odchodzą ich właściciele.
Co kryją strychy, piwnice i stare kufry
Wówczas dorobek życia bywa traktowany jak zbędny ciężar i trafia na śmietnik. Jak podkreśla Marzena Kruk, często dzieje się to zupełnie nieświadomie – ludzie nie zdają sobie sprawy, jak wielką wartość mają te materiały.
Gdy dorobek życia trafia na śmietnik
Coraz częściej w Polsce pojawia się model znany z Zachodu, w którym specjalne firmy opróżniają mieszkania po zmarłych osobach. W takich sytuacjach dokumenty i pamiątki historyczne są wyrzucane razem z innymi rzeczami.
Archiwumpamieci.pl – prosta droga do ocalenia dokumentów
Dlatego Instytut Pamięci Narodowej stworzył platformę archiwumpamieci.pl, by uwrażliwić zarówno osoby prywatne, jak i firmy na znaczenie odnajdywanych materiałów. Zamiast je niszczyć, można je przekazać do instytucji, która zadba o ich ochronę i wykorzystanie w działalności edukacyjnej.
Bezcenne znaleziska z Krakowa i innych miast
Przykłady pokazują, jak ogromne znaczenie mają takie działania. W Krakowie podczas remontu jednego z domów odnaleziono skrytkę z czasów II wojny światowej. Znajdowały się w niej dokumenty o wielkiej wartości historycznej, związane z działalnością Polskiego Państwa Podziemnego. W innym przypadku ktoś wyrzucił na śmietnik paczkę materiałów, które okazały się zawierać pamiętniki dotyczące Ignacy Jan Paderewski.
Handel pamiątkami historycznymi – problem naszych czasów
Rozmowa poruszyła także trudny temat handlu pamiątkami historycznymi. W internecie, również w Polsce, można znaleźć dokumenty, medale, mundury czy osobiste przedmioty należące do ofiar II wojny światowej.
Instytut posiada określone narzędzia prawne, szczególnie w odniesieniu do dokumentów wytworzonych przez organy bezpieczeństwa państwa, takie jak Służba Bezpieczeństwa czy Urząd Bezpieczeństwa. W takich przypadkach nielegalne posiadanie dokumentów może skutkować odpowiedzialnością karną.
Pamięć ofiar a współczesne aukcje
Sprawy dotyczące materiałów z okresu II wojny światowej są bardziej złożone. Szczególnie poruszający jest wątek sprzedaży materiałów dokumentujących zbrodnie wojenne, często wykonywanych przez sprawców i przechowywanych przez ich potomków.
Alternatywa dla wyrzucania i sprzedaży
Projekt „Archiwum Pełne Pamięci” daje realną alternatywę. Zamiast wyrzucać lub sprzedawać pamiątki, można je przekazać do instytucji, która nie tylko je zabezpieczy, ale także wykorzysta do budowania pamięci historycznej.
Jak podkreśla dyrektor Archiwum IPN, „pamięć nie jest towarem”. To sposób na ocalenie historii i oddanie szacunku tym, którzy byli przed nami.
