Józef Sebastian Pelczar urodził się 17 stycznia 1842 roku w Korczynie koło Krosna. Zmarł 28 marca 1924 roku w Przemyślu. Był wybitnym biskupem Kościoła rzymskokatolickiego, rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, założycielem zgromadzenia zakonnego i jednym z najważniejszych duszpasterzy przełomu XIX i XX wieku w Polsce. Kościół katolicki ogłosił go świętym, wskazując jego życie jako wzór pasterskiej gorliwości, miłości do Najświętszego Serca Jezusowego oraz głębokiej troski o człowieka.
Jak mawiał: „Świat, czyli wszystko to, co sprzeciwia się Panu Bogu, narzuca ludziom swoje zasady, prawa, dobra i pociechy. Czy jednak to wszystko wzmacnia w nas cnotę, przybliża do prawdy i daje szczęście? Świat twierdzi, że tak, że daje ludziom szczęście. Ale ty śmiej się ze świata, bo jest szalony, żyje tylko złudzeniem. Gdy świat mówi o szczęściu – zawsze prowadzi człowieka prostą drogą do zguby.”
Droga do kapłaństwa i formacja intelektualna
Przyszły święty wychowywał się w religijnej rodzinie Wojciecha i Marianny z domu Mięsowicz. Od najmłodszych lat wykazywał zdolności do nauki. Po edukacji w Korczynie i Rzeszowie zdał maturę w C.K. Gimnazjum w Przemyślu w 1860 roku. Następnie wstąpił do Wyższego Seminarium Duchownego w Przemyślu.
Święcenia kapłańskie przyjął 17 lipca 1864 roku z rąk bp. Antoniego Monastyrskiego. Po krótkiej posłudze wikariuszowskiej w Samborze został skierowany na studia do Rzymu. W latach 1866–1868 studiował jednocześnie w Collegium Romanum, dzisiejszym Uniwersytecie Gregoriańskim, oraz w Instytucie św. Apolinarego, obecnym Uniwersytecie Laterańskim. Uzyskał doktorat z teologii, a po powrocie do kraju rozpoczął wykłady w seminarium przemyskim.
Uniwersytet Jagielloński i odrodzenie Wydziału Teologicznego
Od 1877 roku przez 22 lata ks. Józef Sebastian Pelczar był związany z Uniwersytetem Jagiellońskim. Otrzymał tytuł profesora zwyczajnego oraz nominację na wykładowcę historii Kościoła i prawa kanonicznego. Zamieszkał w klasztorze oo. Franciszkanów w Krakowie, gdzie codziennie sprawował Eucharystię i służył jako spowiednik.
Jego działalność przypadła na czas odrodzenia krakowskiej uczelni. Wydział Teologiczny, który przez dziesięciolecia pozostawał w kryzysie, dzięki jego pracy naukowej i organizacyjnej odzyskał znaczenie. Ks. Pelczar przeprowadził reorganizację katedry, przyczynił się do rozwoju badań naukowych i podniesienia poziomu nauczania. Jako historyk Kościoła opracował trzytomową monografię papieża Piusa IX, a jako teolog pastoralny stał się uznanym autorytetem w tej dziedzinie.
W latach 1882–1883 pełnił funkcję rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Był także kanonikiem kapituły krakowskiej.
Działalność społeczna i założenie zgromadzenia zakonnego
Bp Józef Sebastian Pelczar łączył głęboką duchowość z aktywną troską o sprawy społeczne. W 1891 roku zaproponował utworzenie Bractwa Najświętszej Maryi Panny Królowej Korony Polskiej, które niosło pomoc rzemieślnikom, ubogim, sierotom i osobom bez pracy. W 1894 roku założył w Krakowie Zgromadzenie Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego, którego celem było szerzenie Królestwa miłości Serca Jezusowego oraz konkretna pomoc dziewczętom, chorym i najbardziej potrzebującym.
Angażował się w walkę z alkoholizmem, problemami emigracji zarobkowej i wyzyskiem społecznym. Promował katolicką naukę społeczną papieża Leona XIII. Przez wiele lat był prezesem Towarzystwa Oświaty Ludowej, które prowadziło czytelnie, biblioteki, wykłady i szkoły dla ubogich. Działał także w Towarzystwie św. Wincentego à Paulo oraz w Polskim Czerwonym Krzyżu, gdzie jako pierwszy w kraju otrzymał tytuł Dożywotniego Członka PCK.
Biskup przemyski i gorliwy pasterz
W 1899 roku został mianowany biskupem pomocniczym diecezji przemyskiej, a po śmierci bp. Łukasza Soleckiego objął urząd biskupa diecezjalnego. Posługę tę pełnił przez 25 lat. Mimo słabego zdrowia prowadził intensywną działalność duszpasterską. Regularnie wizytował parafie, troszczył się o formację duchowieństwa i rozwój życia eucharystycznego.
Za jego rządów powstało wiele nowych kościołów i kaplic, odnowiono liczne świątynie, a trzy synody diecezjalne uporządkowały życie kościelne. Szczególne miejsce w jego duchowości zajmowały Najświętszy Sakrament, Serce Pana Jezusa i Matka Boża. W herbie biskupim umieścił wizerunek Maryi z zawołaniem „Ave Maria”, a dewizą jego życia stały się słowa: „Wszystko dla Najświętszego Serca Jezusowego przez Niepokalane Ręce Najświętszej Maryi Panny”.
Śmierć, kult i kanonizacja
Bp Józef Sebastian Pelczar zmarł 28 marca 1924 roku na skutek zapalenia płuc. Został pochowany w Przemyślu, a w 1991 roku jego relikwie przeniesiono do archikatedry przemyskiej. Beatyfikował go papież Jan Paweł II 2 czerwca 1991 roku w Rzeszowie, natomiast kanonizacja odbyła się 18 maja 2003 roku na placu św. Piotra w Rzymie.
Święty Józef Sebastian Pelczar jest patronem trzeźwości, chorych, ubogich i emigrantów, a także archidiecezji przemyskiej, diecezji rzeszowskiej, Wyższego Seminarium Duchownego w Rzeszowie oraz Zgromadzenia Służebnic Najświętszego Serca Jezusowego. Jego wspomnienie liturgiczne Kościół obchodzi 19 stycznia.
W ikonografii przedstawiany jest w stroju biskupim, jako pasterz całkowicie oddany Bogu i ludziom. Jego życie pozostaje czytelnym świadectwem połączenia głębokiej wiary, nauki i konkretnej miłości bliźniego.
Tekst: Grzegorz Kozłowski
Źródło zdjęcia głównego: wikipedia
