Czym różni się schizma od herezji? Czy ekskomunika jest jedynie karą nakładaną na nieposłusznych duchownych? O konsekwencjach konsekracji biskupów bez zgody Stolicy Apostolskiej oraz sytuacji Bractwa Kapłańskiego św. Piusa X mówił w Radiu Warszawa ks. dr Łukasz Żak, wykładowca Papieskiego Uniwersytetu Świętego Krzyża w Rzymie.
Całość rozmowy mogą Państwo także odsłuchać na naszym YouTube:
Owoce Ducha Świętego
Rozmowa rozpoczęła się od słów z Listu św. Pawła do Galatów o owocach Ducha Świętego: miłości, radości, pokoju, cierpliwości, uprzejmości, dobroci, wierności, łagodności i opanowaniu. Było to nawiązanie do komentarzy, które pojawiły się po wcześniejszej audycji dotyczącej Bractwa św. Piusa X.
Obok merytorycznych pytań i uwag znalazło się w nich wiele obraźliwych wypowiedzi skierowanych pod adresem gościa. Ks. dr Łukasz Żak podkreślił jednak, że nie żywi pretensji do ich autorów.
– Nie czuję do nikogo żadnej pretensji. Może ktoś potrzebował w taki sposób wyrazić negatywne emocje. Szkoda, że znalazł sobie worek treningowy we mnie, ale idziemy dalej – powiedział.
Kapłan zachęcił jednocześnie do rzeczowej dyskusji. Jak zaznaczył, pytania widzów i słuchaczy mogą stać się punktem wyjścia do kolejnych rozmów wyjaśniających historię Kościoła i aktualną sytuację Bractwa.
Schizma i herezja to nie to samo
Jednym z głównych tematów rozmowy było uporządkowanie pojęć, które często są stosowane zamiennie: schizmy, herezji i sekty.
Ks. Łukasz Żak wyjaśnił, że herezja dotyczy przede wszystkim doktryny. Heretykiem jest osoba, która uporczywie głosi poglądy sprzeczne z nauczaniem Kościoła katolickiego.
Schizma odnosi się natomiast do jedności i posłuszeństwa wobec Stolicy Apostolskiej. Osoba lub wspólnota może przyjmować większość katolickiego nauczania, ale jednocześnie odrzucać zwierzchnictwo papieża i działać bez jego zgody.
Kapłan zaznaczył, że oba zjawiska, choć należą do innych porządków, mogą się ze sobą łączyć. Schizma może z czasem doprowadzić do herezji, a spór doktrynalny może zakończyć się zerwaniem jedności Kościoła.
Jako przykład wskazał historię Kościoła w Anglii. Początkowo konflikt Henryka VIII z Rzymem dotyczył przede wszystkim odrzucenia autorytetu papieża. Dopiero później nastąpiło stopniowe przyjmowanie doktryny protestanckiej.
– Na razie mówimy o schizmie. Zobaczymy, jak sytuacja będzie się dalej rozwijała. Może to doprowadzić także do herezji. Oby nie – mówił ks. dr Łukasz Żak.
Czym jest sekta?
Pojęcie sekty dotyczy innej rzeczywistości niż schizma i herezja. Jak tłumaczył gość Radia Warszawa, odnosi się ono przede wszystkim do mechanizmów psychologicznych i społecznych występujących w zamkniętej grupie.
Może chodzić między innymi o izolowanie członków od ich rodzin, bezwzględne podporządkowanie przywódcy oraz ograniczanie kontaktów ze światem zewnętrznym.
Określeń „sekta”, „schizma” i „herezja” nie powinno się więc używać zamiennie. Każde z nich opisuje inny rodzaj problemu.
Konsekracje bez zgody Stolicy Apostolskiej
W rozmowie poruszono również konsekwencje konsekracji nowych biskupów Bractwa św. Piusa X, które odbyły się bez zgody papieża.
Ks. Łukasz Żak wyjaśnił, że wyświęcenie biskupa bez mandatu Stolicy Apostolskiej powoduje zaciągnięcie ekskomuniki na mocy samego czynu. Nie jest do tego potrzebne osobne orzeczenie lub formalne ogłoszenie kary.
Dokument wydany przez Stolicę Apostolską miał więc przede wszystkim charakter duszpasterski. Jego celem było wyjaśnienie wiernym konsekwencji przeprowadzonych konsekracji i sytuacji osób związanych z Bractwem.
Według rozmówcy Radia Warszawa sama obecność osoby świeckiej na liturgii sprawowanej przez duchownych Bractwa nie oznacza automatycznie ekskomuniki. Inaczej należy jednak oceniać formalne przyjęcie przynależności do struktur wspólnoty.
Kapłan zaznaczył, że uczestniczenie w życiu wspólnoty pozostającej poza pełną jednością ze Stolicą Apostolską jest poważnym problemem dotyczącym jedności Kościoła.
Dlaczego dokument wydała Dykasteria Nauki Wiary?
Część komentujących podważała znaczenie dokumentu, ponieważ nie został on podpisany bezpośrednio przez papieża, lecz przez kard. Víctora Manuela Fernándeza, prefekta Dykasterii Nauki Wiary.
Ks. Łukasz Żak przypomniał, że po likwidacji Papieskiej Komisji „Ecclesia Dei” jej kompetencje dotyczące relacji ze środowiskami tradycjonalistycznymi zostały przekazane właśnie Dykasterii Nauki Wiary.
Dlatego dokument w tej sprawie wydał jej prefekt, a nie przedstawiciel innej watykańskiej instytucji.
– Co innego jest kardynał Fernández, a co innego autorytet, który obecnie reprezentuje. W Kościele jest urząd i jest człowiek, który ten urząd pełni – zaznaczył kapłan.
Jak podkreślił, można dyskutować z prywatnymi opiniami czy wcześniejszymi publikacjami hierarchy. Nie oznacza to jednak, że można odrzucać autorytet urzędu, który sprawuje w imieniu Stolicy Apostolskiej.
Ks. Żak zaznaczył również, że papież znał sytuację Bractwa i przed konsekracjami skierował do niego własny list. Nie ma więc podstaw do twierdzenia, że działania Dykasterii odbywały się bez wiedzy lub zgody Ojca Świętego.
Ekskomunika ma prowadzić do nawrócenia
Ekskomunika bywa rozumiana jako kara nakładana na osobę, która nie podporządkowała się kościelnej władzy. Zdaniem ks. Łukasza Żaka należy jednak patrzeć na nią przede wszystkim jako na konsekwencję określonego czynu i ostrzeżenie przed jego duchowymi skutkami.
– Ekskomunika jest ostrzeżeniem, takim znakiem zewnętrznym w formie kary: uważaj, co robisz – mówił.
Kapłan porównał ją do ostrzeżenia przed dotknięciem rozgrzanego przedmiotu. Człowiek doznaje oparzenia nie dlatego, że ktoś postanowił go ukarać, ale dlatego, że jego działanie ma określone konsekwencje.
Podobnie ekskomunika ma pokazywać powagę czynu godzącego w jedność Kościoła. Jej celem nie jest zemsta ani ostateczne odrzucenie człowieka, lecz wezwanie go do refleksji, nawrócenia i powrotu do pełnej komunii.
Redaktor prowadząca audycję: Weronika Ostrowska
Tekst: Maria Skonieczka
