Papież Leon XIV skierował list do wiernych archidiecezji Toledo z okazji inauguracji obchodów 800-lecia budowy prymasowskiej katedry gotyckiej. W przesłaniu, odczytanym 29 stycznia przez nuncjusza apostolskiego w Hiszpanii abp. Piera Pioppo, Ojciec Święty podkreślił duchowe, historyczne i społeczne znaczenie świątyni oraz zachęcił do aktywnego udziału w wydarzeniach liturgicznych i kulturalnych zaplanowanych na lata 2026–2027.
Osiem wieków historii Kościoła
Papież przypomniał, że w 1226 roku arcybiskup Rodrigo Jiménez de Rada wraz z królem św. Ferdynandem III Kastylijskim położyli kamień węgielny pod obecną katedrę prymasowską. Świątynia stanęła na miejscu dawnej wizygockiej bazyliki Najświętszej Maryi Panny i przez osiem stuleci stała się niemym świadkiem kluczowych wydarzeń religijnych i kulturowych Hiszpanii, Europy oraz świata hiszpańskojęzycznego.
Jak zaznaczył Leon XIV, historia Toledo zapisana jest w murach, sztuce i architekturze katedry, która do dziś pozostaje jednym z najważniejszych symboli tożsamości chrześcijańskiej Półwyspu Iberyjskiego.
Wiara, sztuka i dziedzictwo
Obchody VIII Stulecia zostały pomyślane jako wydarzenie integralne, łączące w dialogu wiarę, sztukę, muzykę i dziedzictwo kulturowe. Program jubileuszu opiera się na czterech głównych wątkach: głosie, pamięci, „ciele z kamienia” oraz duchowym życiu katedry i wspólnoty, która wokół niej się gromadzi.
Centralnym punktem programu kulturalnego będzie wielka wystawa „Primada”, zaplanowana od 25 maja do 14 października 2026 roku. Zgromadzi ona ponad 350 arcydzieł – obrazów, rzeźb, kodeksów i tapiserii – ukazujących osiem wieków sztuki i wiary. Wśród prezentowanych dzieł znajdą się prace takich mistrzów jak El Greco, Velázquez, Zurbarán, Bellini czy Luca Giordano.
Równolegle przewidziano projekty konserwatorskie, badawcze oraz wydawnicze, których celem jest ochrona i przekazanie tego wyjątkowego dziedzictwa kolejnym pokoleniom.
Liturgia i muzyka jako żywe świadectwo
Papież Leon XIV zwrócił szczególną uwagę na liturgię mozarabską, sprawowaną codziennie w katedrze w Toledo. Nazwał ją żywym świadectwem wiary oraz komunii z Następcą św. Piotra. Tradycja ta stanowi ważną część programu muzycznego jubileuszu, który zakłada odnowę i twórcze rozwinięcie bogatego dziedzictwa dźwiękowego katedry, zarówno w oparciu o archiwa historyczne, jak i współczesne kompozycje.
Wydarzenia liturgiczne i muzyczne będą towarzyszyć obchodom przez cały 2026 i 2027 rok, podkreślając duchowy wymiar jubileuszu.
Katedra w służbie potrzebującym
W swoim przesłaniu Ojciec Święty przypomniał również o społecznym i charytatywnym wymiarze misji katedry. Odwołując się do adhortacji apostolskiej Dilexi te, zachęcił wspólnotę Toledo, aby nie zapominała o ubogich i odpowiadała na nowe formy biedy obecne we współczesnym społeczeństwie. Jak zaznaczył, jest to konkretne świadectwo wiary oraz nieodłączny element duszpasterskiej misji Kościoła.
Rok Jubileuszowy – czas łaski i odnowy
Kulminacją obchodów będzie Rok Jubileuszowy, który rozpocznie się 25 października 2026 roku, w święto poświęcenia katedry prymasowskiej, i potrwa do 27 października 2027 roku. W tym czasie wierni i pielgrzymi z całego świata zostaną zaproszeni do doświadczenia czasu łaski, spotkania i wewnętrznej odnowy.
Na zakończenie listu papież Leon XIV zapewnił o swojej duchowej bliskości oraz modlitwie, prosząc, aby Pan i Matka Boża z Tabernakulum – patronka miasta i katedry – nieustannie otaczali Toledo swoją opieką. Udzielając pasterskiego błogosławieństwa, zachęcił, aby jubileusz stał się źródłem inspiracji dla teraźniejszości i przyszłości wiary.
Historia katedry
Katedra w Toledo, znana oficjalnie jako Catedral de Santa María de Toledo, jest prymasowskim kościołem metropolitalnym archidiecezji Toledo i jednym z najważniejszych przykładów architektury gotyckiej w Hiszpanii.
Początki świątyni sięgają wczesnego średniowiecza. Na miejscu obecnej katedry stał już kościół z VI wieku, zbudowany za czasów Wizygotów. Po islamizacji Półwyspu Iberyjskiego budowla została przekształcona w meczet, który funkcjonował aż do rekonkwisty Toledo w 1085 roku.
W XI–XII wieku świątynia odzyskała funkcję katedry chrześcijańskiej, a pod koniec XII i na początku XIII wieku okazało się, że wcześniejszy budynek nie odpowiada potrzebom rosnącej wspólnoty. Wtedy właśnie zdecydowano się na budowę nowej, monumentalnej katedry gotyckiej.
Budowa katedry i jej rozwój architektoniczny
Budowę obecnej katedry rozpoczęto w 1226 roku z inicjatywy arcybiskupa Rodrigo Jiméneza de Rady i króla Fernando III Świętego, poszerzając i zastępując wcześniejszy kościół i meczet chrześcijańską świątynią w stylu gotyckim.
Świątynia powstawała przez ponad dwa stulecia:
- Projekt bazował na gotyku francuskim, dostosowanym do hiszpańskich warunków i tradycji architektonicznej.
- Katedra ma plan pięcioprzęsłowy z transeptem, girolą i kaplicami promienistymi, co tworzy przestrzeń o świetlistej i monumentalnej kompozycji.
- Ostateczne zamknięcie głównych elementów w stylu gotyckim nastąpiło w 1493 roku za panowania Katolickich Królów.
- W budowie uczestniczyli kolejni mistrzowie budowlani, takich jak maestro Martín i Petrus Petri, którzy nadzorowali kolejne fazy prac.
Katedra została wzniesiona z jasnej kamieni z Olihuelas, co podkreśla jej monumentalność i wyrazisty styl gotycki.
Architektura i detale budowlane
Katedra wyróżnia się kilkoma kluczowymi cechami:
- Import gotyku francuskiego – elewacje, wysokie witraże i sklepienia krzyżowe przypominają katedry północnej Francji, ale z lokalnymi akcentami i rozwiązaniami.
- Pięć naw i rozbudowana girola – plan przestrzenny daje wrażenie ogromnej wysokości i głębi wnętrza.
- Kaplice peryferyjne otaczające girolę oraz transept, bogato dekorowane i różnorodne pod względem stylowym.
- Wysoka wieża w narożniku zachodnim, wznoszona stopniowo od końca XIV wieku i kontynuowana przez kolejnych mistrzów, stanowi charakterystyczny punkt sylwetki katedralnej.
W ciągu kolejnych stuleci katedra była także miejscem licznych dodatków artystycznych i barokowych wnętrz – w tym słynnego Transparente, arcydzieła barokowego autorstwa Narcisa Tomé’a z XVIII wieku.
Znaczenie i dziedzictwo
Katedra w Toledo od stuleci pełni funkcję duchowego i kulturalnego centrum Hiszpanii. Jest siedzibą archidiecezji prymasowskiej i jednym z najważniejszych symboli chrześcijaństwa w kraju. Bogactwo sztuki, architektury i historii czyni ją kluczowym ogniwem dziedzictwa europejskiego – od gotyckich mistrzów po późniejsze epoki artystyczne.
Tekst: Grzegorz Kozłowski | za. vatican.va | wikipedia.es
Źródło zdjęcia głównego: wikipedia
