Współpraca pomiędzy Instytutem Pamięci Narodowej a Sekretariatem Stanu Stolicy Apostolskiej otwiera dostęp do źródeł, które do niedawna pozostawały zamknięte dla badaczy. Partnerstwo ma charakter naukowy i instytucjonalny, a jego celem jest pogłębienie badań nad historią Polski w XX wieku, zwłaszcza nad relacjami państwo–Kościół w okresie totalitaryzmów.
Przełomowa publikacja o archiwach Piusa XII
Efektem współpracy jest książka ks. dr. Adama Szpotańskiego Inwentarz Archiwum Historycznego Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej. Zespół Piusa XII, t. 1 (2025). Publikacja obejmuje dokumenty od II wojny światowej do końca pontyfikatu Pius XII w 1958 roku.
Jak podkreśla dr Sebastian Pilarski, dyrektor Biura Badań Historycznych IPN, materiały te zostały odtajnione stosunkowo niedawno. Historycy wcześniej nie mieli możliwości ich analizy. Dziś – jak mówi – „otwieramy drzwi do archiwum”, w którym znajdują się bezcenne informacje o losach Polski.
Jak Watykan analizował sytuację w Polsce
Dokumenty pokazują, że Stolica Apostolska nie opierała się wyłącznie na relacjach polskich biskupów. Urzędnicy Sekretariatu Stanu konfrontowali je z raportami nuncjuszy i dyplomatów z krajów regionu. Archiwalia pozwalają lepiej zrozumieć mechanizmy podejmowania decyzji w Watykanie oraz sposób oceny sytuacji Kościoła w państwach bloku wschodniego.
Nieznane materiały o internowaniu kard. Wyszyńskiego
W archiwach znajdują się także dokumenty dotyczące internowania kard. Stefana Wyszyńskiego. Część z nich nie była dotąd publikowana. Stanowią one istotne uzupełnienie wiedzy o relacjach między komunistycznym państwem a Kościołem w okresie stalinowskim.
Fundament pod kolejne badania
Współpraca IPN i Sekretariatu Stanu tworzy trwałą platformę dostępu do watykańskich źródeł. To nie tylko jednorazowy projekt, ale początek długofalowego procesu, który może zaowocować kolejnymi publikacjami, edycjami dokumentów i konferencjami naukowymi.
Otwarcie archiwów oznacza nowe możliwości interpretacyjne i szansę na pełniejsze zrozumienie roli Stolicy Apostolskiej w dramatycznych wydarzeniach XX wieku.
Tekst: Maria Skonieczka | za: vaticannews.pl
Źródło zdjęcia głównego: stock
