Sigrid Undset, norweska laureatka literackiej Nagrody Nobla i konwertytka na katolicyzm, może zostać wyniesiona na ołtarze. W Norwegii rozpoczęły się przygotowania do otwarcia jej procesu kanonizacyjnego. Życie i twórczość pisarki pokazują, że droga do wiary może prowadzić przez cierpienie, trudne wybory i głębokie poszukiwanie prawdy.
Nie była postacią z pobożnego obrazka
8 lipca biskup Oslo Fredrik Hansen poinformował o rozpoczęciu przygotowań do procesu kanonizacyjnego Sigrid Undset. Jego faza diecezjalna ma zostać otwarta jesienią. Hierarcha podkreślił, że pisarka jest dla norweskich katolików nie tylko wybitną autorką i noblistką, ale również przykładem wiary, życia opartego na cnocie i dążenia do świętości.
Jej biografia nie przypomina jednak prostego życiorysu znanego z tradycyjnych hagiografii. Undset miała silny charakter, ostry język i nie unikała zachowań, które w jej czasach budziły społeczne kontrowersje. Doświadczała również trudności rodzinnych, rozpadu małżeństwa i osobistego cierpienia.
Wychowana w środowisku niewierzącym, została przyjęta do Kościoła katolickiego w 1924 roku, gdy miała 42 lata. Cztery lata później została tercjarką dominikańską. Jej nawrócenie wpłynęło na późniejszą twórczość, w której coraz wyraźniej pojawiały się pytania o grzech, odpowiedzialność, łaskę, przebaczenie i ludzkie powołanie.
Noblistka opisująca ludzkie serce
W 1928 roku Sigrid Undset otrzymała literacką Nagrodę Nobla. Akademia wyróżniła ją przede wszystkim za sugestywne przedstawienie życia mieszkańców średniowiecznej Skandynawii. Pisarka nie traktowała jednak przeszłości jak dekoracji. Średniowieczna Norwegia stała się dla niej przestrzenią opowieści o ludzkich namiętnościach, zdradzie, winie, małżeństwie, macierzyństwie i walce o zbawienie.
Jej bohaterowie nie są jednoznaczni. Popełniają błędy, krzywdzą najbliższych i przez wiele lat ponoszą konsekwencje swoich decyzji. Jednocześnie nie przestają pragnąć dobra. Właśnie dlatego twórczość Undset pozostaje aktualna. Nie przedstawia wiary jako ucieczki od rzeczywistości, ale jako odpowiedź na prawdziwe, często bardzo skomplikowane ludzkie życie.
„Krystyna, córka Lavransa”
Najlepszym początkiem spotkania z twórczością norweskiej pisarki może być jej najsłynniejsze dzieło, trylogia „Krystyna, córka Lavransa”. Jej akcja rozgrywa się w średniowiecznej Norwegii, a główną bohaterką jest porywcza i zdecydowana kobieta, która sprzeciwia się woli rodziny i poślubia ukochanego mężczyznę.
Małżeństwo nie przynosi jednak prostego szczęścia. Związek zostaje naznaczony niewiernością, konfliktami i cierpieniem. Historia Krystyny staje się opowieścią o cenie podejmowanych decyzji, odpowiedzialności za najbliższych oraz dojrzewaniu do pokory i wiary. Trylogia została wydana w latach 1920–1922 i należy do najważniejszych osiągnięć literackich Undset.
Od zemsty do przebaczenia
Inną propozycją jest „Gunnar’s Daughter”, powieść rozgrywająca się w epoce wikingów, w świecie stojącym na granicy pogaństwa i chrześcijaństwa. Bohaterką jest Vigdis, która zostaje skrzywdzona przez mężczyznę, którego kochała. Rodzi syna i wychowuje go samotnie.
Książka podejmuje trudne tematy przemocy, zemsty i przebaczenia. Pokazuje jednocześnie zderzenie dwóch sposobów myślenia: prawa odwetu oraz chrześcijańskiego wezwania do przerwania spirali nienawiści.
Jeszcze mocniej chrześcijańska wizja człowieka pojawia się w tetralogii „The Master of Hestviken”. Jej bohater, Olav Audunsson, żyje rozdarty między pogańskim kodeksem honorowym a chrześcijańską moralnością. Ciąży na nim wina, której nie potrafi wyznać. Powieść opowiada o grzechu, cierpieniu i potrzebie pojednania, szczególnie poprzez sakrament spowiedzi.
Święci i osobista droga wiary
Czytelnicy zainteresowani historią chrześcijańskiej Norwegii mogą sięgnąć po „Saga of Saints”. Undset przedstawia w niej dzieje swojego kraju przez historie świętych, którzy uczestniczyli w jego chrystianizacji. Pisze między innymi o świętej Sunnivie, królu Olafie i arcybiskupie Eysteinie.
Warto również poznać jej eseje. Zbiór „Men, Women, and Places” pozwala zajrzeć w świat lektur i duchowych inspiracji pisarki. Undset podejmuje w nim tematy związane z literaturą, kulturą i wiarą, pisząc między innymi o Julianie z Norwich, Margery Kempe, Sørenie Kierkegaardzie i D.H. Lawrensie.
Sigrid Undset nie proponuje czytelnikowi łatwych odpowiedzi. Pokazuje natomiast, że łaska może działać w życiu człowieka niedoskonałego, zranionego i uwikłanego we własne błędy. Jej książki przypominają, że chrześcijaństwo nie ignoruje ludzkich dramatów, lecz wchodzi w sam ich środek, otwierając drogę do nawrócenia, pojednania i nadziei.
Tekst: Grzegorz Kozłowski
