Osiem zabytków paleochrześcijańskich wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jedne z najpiękniejszych mozaik bizantyjskich na świecie, historia sięgająca Cesarstwa Rzymskiego i grób Dantego Alighieri – Rawenna należy do najbardziej niezwykłych miast Italii. W kolejnej audycji „Włoskie Skarby” ks. Witold Kawecki zabrał słuchaczy Radia Warszawa w podróż do miasta, w którym spotykają się świat rzymski, bizantyjski i chrześcijański.
Rawenna to jedna z najważniejszych pereł kulturowych i artystycznych Włoch. Już w II wieku przed Chrystusem stała się częścią Imperium Rzymskiego. W jej okolicach Juliusz Cezar koncentrował swoją armię przed przekroczeniem Rubikonu, a Oktawian August rozbudowywał infrastrukturę regionu, tworząc między innymi port wojskowy, w którym stacjonowało około 10 tysięcy wojskowych żeglarzy.
Znaczenie miasta wzmacniało również „białe złoto”, czyli sól. W czasach rzymskich sprzyjało to dynamicznemu rozwojowi Rawenny.
Miasto, które było stolicą
W V wieku Rawenna stała się ważnym bastionem przeciwko ludom barbarzyńskim atakującym Italię. Przez pewien czas pełniła nawet funkcję stolicy.
Gdy w VI wieku Longobardowie opanowywali znaczną część Italii, Rawenna pozostawała ważną rzymską enklawą. Później przechodziła pod władzę kolejnych potęg – Longobardów, Franków, Państwa Kościelnego czy Republiki Weneckiej.
W 1860 roku miasto znalazło się w granicach Zjednoczonego Królestwa Włoch.
Dziś Rawenna słynie przede wszystkim z ośmiu zabytków paleochrześcijańskich wpisanych na listę UNESCO oraz z mozaik, które zachowały niezwykłą intensywność barw pomimo upływu wielu stuleci.
Mauzoleum Galli Placydii i rozgwieżdżone niebo
Jednym z najsłynniejszych miejsc jest tzw. Mauzoleum Galli Placydii. Budowla powstała w pierwszej połowie V wieku z inicjatywy cesarzowej Galli Placydii. Choć przez długi czas uznawano ją za jej grobowiec, sama władczyni została pochowana w Rzymie.
Wnętrze budowli zachwyca najstarszymi zachowanymi mozaikami Rawenny. Wykonano je ze szkła w odcieniach zieleni, czerwieni, błękitu i złota.
Jedna z kompozycji przedstawia św. Wawrzyńca trzymającego krzyż i księgę, zmierzającego w stronę ognia – nawiązanie do jego męczeńskiej śmierci.
Największe wrażenie robi jednak sklepienie przypominające rozgwieżdżone niebo.
– Przywodzi ono na myśl Apokalipsę św. Jana – opowiadał ks. Witold Kawecki.
Jak zauważył, można nawet wyobrazić sobie, że podobny widok mógł inspirować Dantego Alighieri przy tworzeniu fragmentów „Boskiej Komedii” poświęconych niebu.
Bazylika św. Witalisa – spotkanie dwóch światów
Kolejnym wyjątkowym zabytkiem Rawenny jest Bazylika św. Witalisa – oktagonalna budowla o wysokości około 26 metrów, wypełniona kolumnami, arkadami i bogatymi dekoracjami.
Świątynia została wzniesiona w VI wieku i jest jednym z najwybitniejszych przykładów sztuki bizantyjskiej.
Jak podkreślał ks. Witold Kawecki, w jej architekturze i dekoracji spotykają się dwie tradycje.
Świat rzymski reprezentują natura, zieleń, większa trójwymiarowość postaci, emocjonalność i afirmacja życia. Z kolei sztuka bizantyjska przynosi postacie bardziej płaskie, symboliczne i hieratyczne oraz wszechobecne złoto.
To właśnie w Rawennie zachowały się jedne z najpiękniejszych przykładów sztuki bizantyjskiej na świecie.
Procesja dziewic i Trzej Królowie
Niezwykłe mozaiki można oglądać także w Bazylice Sant’Apollinare Nuovo, związanej z królem Ostrogotów Teodorykiem Wielkim. Budowla prawdopodobnie pełniła funkcję kaplicy królewskiej.
Trzynawowe wnętrze niemal całkowicie pokrywają mozaiki.
Można tam zobaczyć między innymi sceny z Nowego Testamentu, postacie świętych, proroków, apostołów i Ojców Kościoła, a także słynną procesję 22 dziewic.
Na jej czele kroczą Trzej Królowie niosący dary. Zmierzają w stronę tronu Maryi z Dzieciątkiem otoczonego aniołami.
Mozaiki pokazują również fragmenty dawnego miasta – port, mury, bramy miejskie czy statek płynący po morzu. Po przeciwnej stronie świątyni znalazły się sceny pasyjne z życia Jezusa.
Baptysteria i pierwsze wieki chrześcijaństwa
Rawenna posiada również dwa słynne baptysteria – ortodoksów i arian. W centralnych częściach ich dekoracji znajduje się scena chrztu Jezusa.
Warto zobaczyć również kaplicę św. Andrzeja w Pałacu Biskupim oraz mauzoleum Teodoryka.
Szczególne miejsce w historii miasta zajmuje jednak Bazylika Sant’Apollinare in Classe, położona w rejonie dawnego portu, około ośmiu kilometrów od centrum Rawenny.
Św. Apolinary pośród zieleni i zwierząt
Bazylika Sant’Apollinare in Classe poświęcona została pierwszemu biskupowi Rawenny – św. Apolinaremu.
Jej absyda zachwyca niezwykłą kompozycją mozaikową. W górnej części ukazany został Chrystus błogosławiący i trzymający księgę, otoczony symbolami czterech Ewangelistów.
Poniżej znajduje się dwanaście owiec symbolizujących apostołów, wychodzących z bram Jerozolimy i Betlejem.
W centrum widoczny jest krzyż z wizerunkiem Odkupiciela. Po jego bokach znajdują się Mojżesz i Eliasz, natomiast ponad krzyżem ukazana została ręka Boga Ojca.
Kompozycja nawiązuje do Przemienienia Pańskiego na górze Tabor. Trzy owce symbolizują apostołów obecnych przy tym wydarzeniu.
Centralną postacią dolnej części absydy jest św. Apolinary, ukazany pośród drzew, krzewów, skał, kwiatów, zwierząt i ptaków.
W prezbiterium znajdują się również kompozycje odnoszące się do historii politycznej oraz sceny starotestamentalnych ofiar: Abla składającego baranka, Melchizedeka ofiarującego chleb i wino oraz Abrahama gotowego złożyć w ofierze Izaaka.
To wszystko przetrwało od V i VI wieku.
Dante – wygnaniec, który znalazł dom w Rawennie
Rawenna jest także miastem szczególnie związanym z Dantem Alighierim.
Poeta urodzony we Florencji, uznawany za jedną z najważniejszych postaci kultury włoskiej, przez swoje zaangażowanie polityczne został zmuszony do opuszczenia rodzinnego miasta.
Od 1302 roku żył na wygnaniu i przemieszczał się pomiędzy różnymi miastami Italii. Do Florencji już nigdy nie wrócił.
Ostatnie lata spędził w Rawennie na dworze władającego miastem Guida da Polenta. To właśnie tutaj ukończył „Boską Komedię” – dzieło, które odegrało ogromną rolę również w kształtowaniu współczesnego języka włoskiego.
Dante zmarł w Rawennie w 1321 roku i właśnie tutaj został pochowany.
Rawenna – historia zapisana w mozaikach
Rawenna jest jednym z tych miejsc, w których kilka epok można zobaczyć niemal jednocześnie. Dziedzictwo Rzymu spotyka się tu z Bizancjum, sztuka pierwszych chrześcijan z historią cesarzy i królów, a średniowieczna literatura z monumentalną architekturą.
Mozaiki zachowane w tutejszych świątyniach pozwalają dziś oglądać niemal te same obrazy, na które patrzyli mieszkańcy miasta półtora tysiąca lat temu.
Na kolejne podróże po nieznanej, nieodkrytej i nieoczywistej Italii w audycji „Włoskie Skarby” zaprasza ks. Witold Kawecki.
Autor audycji: ks. prof. Witold Kawecki
Tekst: Grzegorz Kozłowski
