Papież Leon XIV w orędziu na LX Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu podejmuje temat sztucznej inteligencji i jej wpływu na komunikację społeczną. Ojciec Święty koncentruje się na ochronie twarzy i głosu człowieka, czyli znaków ludzkiej tożsamości, godności i relacji.
Dokument ma charakter ostrzegawczy, ale jednocześnie wskazuje drogę odpowiedzialnego korzystania z nowych technologii. Papież podkreśla, że rozwój cyfrowy nie jest jedynie wyzwaniem technologicznym, lecz przede wszystkim antropologicznym.
Twarz i głos jako znaki ludzkiej godności
Twarz i głos pozwalają rozpoznać osobę. Umożliwiają spotkanie, dialog i budowanie relacji. W tradycji chrześcijańskiej mają znaczenie szczególne, ponieważ człowiek został stworzony na obraz i podobieństwo samego Boga.
Papież Leon XIV przypomina, że Bóg objawił się światu przez Słowo, które w pełni czasu stało się ciałem w Jezusie Chrystusie. Ochrona ludzkiej twarzy i głosu oznacza więc ochronę daru komunikacji, który leży u podstaw człowieczeństwa.
Sztuczna inteligencja a relacje międzyludzkie
Ojciec Święty zwraca uwagę na szybki rozwój systemów sztucznej inteligencji, które potrafią symulować ludzkie głosy, twarze i emocje. Takie technologie ingerują w sam rdzeń komunikacji międzyludzkiej. Jak pisze:
Symulując ludzkie głosy i twarze, mądrość i wiedzę, świadomość i odpowiedzialność, empatię i przyjaźń, systemy znane jako sztuczna inteligencja nie tylko ingerują w ekosystemy informacyjne, ale także wkraczają na najgłębszy poziom komunikacji, czyli ten dotyczący relacji międzyludzkich.
Szczególne zagrożenie stanowi tworzenie iluzji relacji przez chatboty i wirtualnych influencerów. Ich dialogowa forma może prowadzić do manipulacji emocjami oraz naruszania sfery intymnej użytkowników. Papież ostrzega przed zastępowaniem realnych relacji kontaktami z algorytmami.
Algorytmy, emocje i krytyczne myślenie
Papież Leon XIV krytycznie ocenia działanie algorytmów mediów społecznościowych. Systemy te promują szybkie emocje i powierzchowne reakcje. Jednocześnie osłabiają zdolność refleksji, słuchania i krytycznego myślenia. Pisze:
Unikanie wysiłku własnego myślenia i zadowalanie się sztucznymi statystykami może w dłuższej perspektywie osłabić nasze zdolności poznawcze, emocjonalne i komunikacyjne.
I dalej:
Rezygnacja z procesu twórczego i przekazanie maszynom własnych funkcji umysłowych i wyobraźni oznacza jednak pogrzebanie talentów, które otrzymaliśmy, aby wzrastać jako osoby w relacji z Bogiem i innymi ludźmi. Oznacza to ukrycie naszej twarzy i wyciszenie naszego głosu.
Bezrefleksyjne zaufanie do sztucznej inteligencji może prowadzić do rezygnacji z własnego rozumu i kreatywności. Ojciec Święty podkreśla, że technologia powinna wspierać człowieka, a nie zastępować jego odpowiedzialność i wysiłek intelektualny.
Dezinformacja i fałszywa rzeczywistość
Kolejnym zagrożeniem jest dezinformacja. Systemy sztucznej inteligencji często podają statystyczne prawdopodobieństwo jako wiedzę. Brak weryfikacji źródeł sprzyja rozpowszechnianiu błędnych lub fałszywych treści. Papież ostrzega:
Sztuczna inteligencja, została wyszkolona do katalogowania naszych myśli, a następnie budowania wokół nas świata luster, w którym każda rzecz jest utworzona „na nasze obraz i podobieństwo”.
Oraz dalej:
Modele sztucznej inteligencji są kształtowane przez światopogląd osób, które je tworzą, i mogą z kolei narzucać sposoby myślenia, powielając stereotypy i uprzedzenia obecne w danych, z których czerpią. […] Systemy, które podają prawdopodobieństwo statystyczne jako wiedzę, w rzeczywistości oferują nam co najwyżej przybliżone informacje, które czasami są wręcz prawdziwymi „halucynacjami”.
Papież zwraca uwagę na rosnącą trudność w odróżnianiu rzeczywistości od fikcji. Deepfake’i, zmanipulowane nagrania i treści generowane przez algorytmy podważają zaufanie społeczne i destabilizują debatę publiczną.
Odpowiedzialność twórców, mediów i państw
Leon XIV podkreśla, że odpowiedzialność za rozwój sztucznej inteligencji spoczywa na wielu podmiotach. Twórcy platform cyfrowych powinni kierować się nie tylko zyskiem, ale głownie dobrem wspólnym. Programiści muszą zapewnić przejrzystość działania algorytmów.
Papież apeluje również do ustawodawców i instytucji państwowych o tworzenie regulacji chroniących ludzką godność. Media natomiast powinny jasno oznaczać treści generowane przez sztuczną inteligencję i dbać o rzetelność informacji.
Edukacja i alfabetyzacja cyfrowa
Kluczową odpowiedzią na wyzwania epoki cyfrowej jest edukacja. Papież Leon XIV wskazuje na konieczność rozwijania alfabetyzacji medialnej, informacyjnej i związanej ze sztuczną inteligencją.
Edukacja powinna uczyć krytycznego myślenia, oceny źródeł i rozumienia mechanizmów działania algorytmów. Ma także chronić prywatność, wizerunek i dane osobowe. Szczególną troską należy objąć młodych oraz osoby starsze, które często czują się wykluczone w świecie nowych technologii.
Technologia w służbie człowieka
Orędzie papieża Leona XIV kończy się jasnym przesłaniem. Twarz i głos muszą pozostać znakami osoby, a nie jedynie danymi do przetwarzania. Każda innowacja technologiczna powinna służyć prawdziwej komunikacji i budowaniu relacji. Jak mówi:
Podobnie jak rewolucja przemysłowa wymagała podstawowej umiejętności czytania i pisania, aby umożliwić ludziom reagowanie na nowości, tak samo rewolucja cyfrowa wymaga alfabetyzacji cyfrowej (wraz z formacją humanistyczną i kulturową), aby zrozumieć, w jaki sposób algorytmy kształtują naszą percepcję rzeczywistości, jak działają uprzedzenia sztucznej inteligencji, jakie mechanizmy decydują o pojawianiu się określonych treści w naszych strumieniach informacji (feed) oraz czym są – i jak mogą się zmieniać – założenia i modele ekonomiczne gospodarki opartej na sztucznej inteligencji.
Sztuczna inteligencja może stać się sprzymierzeńcem człowieka tylko wtedy, gdy będzie rozwijana w duchu odpowiedzialności, współpracy i szacunku dla ludzkiej godności.
Tekst: Grzegorz Kozłowski
Źródło zdjęcia głównego: vaticannews
